اینترنت و فرهنگ صلح

متن مقاله ای که در سالن همایش های برج میلاد در روز 19/8/94 از سوی دکتر منصورنژاد ارایه گردید:

به نام او
اینترنت و فرهنگ صلح
دکتر محمد منصورنژاد
09122779853
Dr.mansoornejad@gmail.com

نوشتار حاضر تحت عناوین زیر سامان یافته است: الف) مقدمه؛ ب) اینترنت و صلح؛ ج) جمع بندی راهبردی
الف) مقدمه:
1)طرح مساله: در تاریخ بشر، جنگ هم حضور پُر تعداد و هم سنگین ترین تلفات را در مناسبات میان انسانها دارد. به گزارش «تافلر»، از زمان برقراری صلح 1945 (پايان جنگ جهانی دوم) تاکنون (1990) بين 150 تا 160 جنگ و برخورد داخلی در گوشه و کنار جهان زبان کشيده است. و يا اينکه، شمار برآوردشدة سربازانی که در اين فراگرد کشته شده‌اند، 7200000 نفر مي‌‌باشد.
اين رقم تنها برای کشته‌‌ها است، نه برای زخميها، شکنجه‌شدگان يا معلولان. اين رقم همچنين شمار بيشتری از غيرنظاميان قربانی شده يا کسانی که بر اثر پيامد جدال از ميان رفته‌اند، را دربرنمي‌‌گيرد. بر اساس همين گزارش، در حقيقت در 2340 هفته‌يي که از 1945 تا 1990 گذشته است، کرة زمين در مجموع تنها سه هفتة واقعاً بدون جنگ داشته است. (تافلر: 1375، صص35-34).
پادزهر این حادثه تلخ، تولید و تقویت فرهنگ صلح است. نقش رسانه ها در فرهنگ سازی برای صلح بی نظیر و در این بین نقش رسانه ای مثل اینترنت نیز بی مانند است. البته نباید فراموش نمود که رسانه هایی مثل اینترنت چاقوی دو دمی هستند که می توانند در خدمت جنگ نیز قرار گیرند. با این حال اینترنت تا آن حد برای تولید فرهنگ صلح می تواند نقش مفید و سازنده داشته باشد که در سال 2010 میلادی یکی از کاندیداهای دریافت نوبل صلح جهانی بوده است. نسخه ایتالیایی مجله تخصصی «ویرد» با ذکر اینکه: اینترنت سلاح امیدبخش جهانی است کمپینی به راه انداخته و خواستار آن شده است که اینترنت نامزد دریافت جایزه نوبل صلح سال ۲۰۱۰ شود. به گزارش خبرگزاری مهر، شبکه وسیع اینترنت در میان لیستی بزرگ از 237 فرد و سازمان به عنوان یکی از کاندیداهای جایزه نوبل صلح 2010 اعلام شده است.
http://www.mehrnews.com/news/1049810
2)تعریف مفاهیم:
برای رعایت ایجاز تنها به ارایه یک تعریف از فرهنگ، صلح و اینترنت، بسنده می شود:
فرهنگ: «فرهنگ مجموعه ارزش‏ها و آداب و رسوم بخش كوچك‏ترى از يك كل، يا ارزش‏ها و آداب و رسوم گروهى در تقابل با گروهى ديگر در همان سطح از گفتمان است؛ مانند فرهنگ فرانسوى در مقابل فرهنگ ايتاليايى يا فرهنگ مسيحى در مقابل فرهنگ اسلامى.» (والراشتاين : 1377، ص266)
صلح: در تعريف صلح از جمله گفته شده است، صلح حالت جامعه‌يي است که در آن آمارهای مرگ و مير، رقمی در حد صفر يا بسيار ناچيز را برای قتل نفسهای سازمان يافته و دسته‌جمعی دربرمي‌‌گيرند (بوتول: 1364، ص 9).
بر اساس تعریف سازمان ملل متحد از «فرهنگ صلح»، فرهنگ صلح مجموعه ای از ارزش ها٬ نگرش ها٬ رفتارها و روشهای زندگی است که خشونت را نفی می کند و از منازعات پیش گیری می کند به این ترتیب که تلاش می کند ریشه های درگیری را شناسایی و از طریق گفتمان و مذاکره بین افراد٬ گروه ها و ملت ها آنها را حل کند.
http://www.tehranpeacemuseum.org/index.php/fa/site-map/14-data-articles/72-peace-internationall.html
اينترنت:(Internet): اينترنت، به ميليونها رايانه مي‌گويند كه از طريق يك وسيله ارتباطي به يكديگر متصل يا شبكه شده‌اند و مي‌توانند اطلاعات را با هم رد و بدل‌كنند. يعني مي‌توانند براي هم پيام فرستاده و يا از فايلها و برنامه‌هاي‌ يكديگر استفاده كنند. براي ساخت يك شبكه بسيار بزرگ، ابتدا تعداد زيادي شبكه‌ي كوچك ايجاد مي‌كنند و سپس آنها را به هم متصل مي‌كنند. اينترنت در حقيقت بزرگترين شبكه جهاني است كه ميليونها رايانه از انواع مختلف (در خانه ها،‌شركتها، سازمان‌ها و…) را به وسيله شبكه‌هاي داخلي كوچك‌تر به هم متصل‌كرده‌است. (صدوقي:1380، صص 8‌ ــ 56)
3)الگوی نظری: در زمینه مسایل فرهنگی با الگوهای گوناگون مواجهیم. اما سعی بر آن است تا در تنظیم الگوی نظری از بحث سطوح فرهنگ از دید هافستد( Hofstede) جامعه شناس هلندی الهام گرفته و آن الگو را متناسب با بحث خودمان بازسازی کنیم.
اول: هافستد: آن قسمت از بحث هافستد که مورد نظر ماست تقسیم بندی است که او از سطوح فرهنگ دارد. هافستد سطوحی از فرهنگ می گوید که در حقیقت تعریفی از فرهنگ هم در آن مستتر می باشد. زیرا از نرم ترین تا سخت ترین لایه های فرهنگ را در لایه های چهارگانه بر می شمارد. او فرهنگ را در چهار سطح زیر دسته بندی می کند:
یک: سمبل ها: بیرونی ترین سطح در این مدل سمبل ها و الگو هایند، که مظهر و نماد ملموس به منظور نشان دادن واقعیتی مجرد و یا مشخصات یک اندیشه اند. سمبل می تواند مذهبی،سیاسی و… باشد. مثلا روی پرچم ها رنگ سبز با شعار اسلامی و یا داس و چکش و … نماد سیاسی کشور خاص اند. مصادیق سمبل فرهنگی عبارتند از کلمات، ژست ها، تصاویر، اشیا و صنایع فرهنگی، کلمات زبان، شیوه لباس پوشیدن، پرچم ها، افسانه و اسطوره و…
دو: مناسک و شعائر که مبتنی بر فعالیت جمعی هستند. (مثل نحوه تعارف کردن، تشریفات اجتماعی و جلسات مذهبی و شامل خطابه، سرود، مناجات، تعظیم، قربانی و سماع اند.)
سه: قهرمانان، افرادی زنده یا مرده، واقعی یا خیالی هستند که در یک فرهنگ مورد تحسین اند.
چهار: سه مورد اول را می توان با عنوان اعمال دسته بندی کرد، اما هسته فرهنگ بوسیله ارزش ها شکل می گیرد: از نظر هافستد، بعدهاي ارزشي (ارزش‌هاي) مطرح در يك فرهنگ دروني‌ترين بخش يك فرهنگ به شمار مي‌روند كه فرهنگ‌ها بر پايه آن‌ها از يكديگر متمايز مي‌گردند. اين بعدهاي ارزشي شامل پنج مورد زير مي‌شوند:طبق نظر وي رفتار فرهنگي مردم کشورها درباره کار تيمي با توجه به شاخص هاي زير طبقه‌بندي مي‌شود: یک: فاصله قدرت؛ دو: فردگرايي؛ سه: مردگرايي- زن‌گرايي؛ چهار: اجتناب از عدم اطمينان؛ پنج:گرايش به‌برنامه‌ريزي‌هاي بلندمدت. (موحدی:1390، ص67)

دوم: نظریه آگاهی فرهنگی: در بحث فرهنگ سازی از جمله مباحث مفید و مرتبط مباحث علوم فرهنگی به ویژه ایده وندرلی است. است. از منظر وندرلی(wunderle ) فرهنگ عبارت است از مجموعه نظرات، نگرش‌ها، آداب و رسوم … است و بر اثر عوامل متنوعی نظیر عوامل تاریخی، مذهبی، زبانو… فرابالیده است و ایجاد تغییر در عناصر یک فرهنگ مستلزم “آگاهی فرهنگی” است.
منظور از آگاهی فرهنگی توانایی تشخیص و درک آثار فرهنگ یک ملت یا قوم بر ارزش‌ها و رفتارهای آنان است. به بیانی دیگر، آگاهی فرهنگی به یک سری اطلاعات و مفاهیمی اطلاق می‌شود که یک فرد، یا گروهی از افراد، پیرامون یک فرهنگ کسب می‌کنند. این اطلاعات و مفاهیم به تعمیق شناخت و برداشت آنان از متولیان و حاملان آن فرهنگ، یاری می‌رساند.
از نظر او آگاهی فرهنگی طی یک فرآیند پنج مرحله‌ای شکل می‌گیرد. آن مراحل به شرح زیرند:
کسب داده‌ها.. در سلسله‌مراتب شناخت فرهنگی، داده‌ها نازل‌ترین شکل اطلاعات محسوب می‌شوند. داده‌ها پیام‌ها و علائمی هستند که به وسیله انسان، و یا ابزارهای مکانیکی و الکترونیکی، از محیط دریافت می‌شوند.
اطلاعات: اطلاعات به داده‌هایی اطلاق می‌شود که برای آگاهی از معنا و مفهوم آنها، مورد پردازش قرار می‌گیرند.
دانش: دانش به اطلاعاتی اطلاق می‌شود که برای دستیابی به معنا و مفهوم عمیق‌تر، برای استفاده عملی، مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد.
بینش: بینش حاصل تلفیق دانستنی‌ها و داوری پیرامون آنها در یک موقعیت معین و به منظور درک روابط درونی بین آنها، است. بینش فرهنگی نیز به آگاهی عمیق از یک فرهنگ اطلاق می‌شود که موجب آگاهی از فرآیندهای فکری، مؤلفه‌های انگیزشی و سایر عوامل مؤثر بر رفتار می‌شود.
توانش فرهنگی: توانش فرهنگی عبارت است از تلفیق بینش فرهنگی و فهم فرهنگی که موجب آگاهی نسبت به مقاصد عوامل و گروه‌های خاص می‌شود .
مراحل پنج‌گانه آگاهی فرهنگی را می‌توان به شرح مندرج در شکل زیر ترسیم کرد.:

شکل : هرم آگاهی فرهنگی
همان‌گونه که شکل بالا نشان می‌دهد «آگاهی فرهنگی» طی یک فرآیند سلسله‌مراتبی صورت می‌گیرد که در آن هر مرحله مقدمه‌ای ضروری برای مرحله بعدی است.
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:SzVBvYa_l-QJ:swar.ir/downloads/articles
در یک ارزیابی اجمالی می توان گفت که آگاهی فرهنگی از مراحل و مقدمات فرهنگ سازی است. آگاهی فرهنگی شرط لازم فرهنگ سازی است نه شرط کافی. همچنین در ترکیب نگرش هافستد با وندرلی می توان گفت هر یک از مراحل پنجگانه وندرلی می تواند نسبت به هر یک از لایه های چهارگانه هافستد (ارزش ها، شعایر، مشاهیر و سمبل ها) اعمال شود. مثلا گردآوری داده ها، اطلاعات، دانش، بینش و توانش فرهنگی نسبت به ارزش ها و….

ب) اینترنت وصلح
در مدخل بحث یاد آوری دو نکته مفید می نماید:
یک: نقش رسانه ها همانند تیغ دو دَمی هستند که هم می توانند در خدمت گسترش جنگ قرار گیرند و هم در خدمت گسترش صلح. بلکه بدرستی گفته شده: جنگ رسانه ای تنها جنگی است که حتی درشرايط صلح نيز بين کشورها به صورت غير رسمی ادامه داشته و هر کشوری از حداکثر توان خود برای پيشبرد اهداف سياسی خويش با استفاده از رسانه ها، بهره گيری مي‌کند. جنگ رسانه ای ظاهراً ميان راديو و تلويزيون ها، مفسران مطبوعاتی، خبرنگاران خبرگزاری ها، شبکه‌هاي خبری و سايت‌هاي اينترنتی جريان دارد، اما واقعيت آن است که در پشت اين جدال ژورناليستی، چيزی به نام سياست رسانه ای يک کشور نهفته است که مستقيماً توسط بودجه‌هاي رسمی مصوب پارلمان‌ها يا بودجه‌هاي سری سازمان‌هاي اطلاعاتی و امنيتی و سرويس‌هاي جاسوسی تغذيه مي‌شود. سربازان جنگ رسانه ای، متخصصان تبليغات، استراتژيستهای تبليغات بين المللی و کارگزاران رسانه‌ها هستند. (ضيايی پرور: 1386، ص11ـ 12) کارکرد یاد شده بکار گیری رسانه ای چون اینترنت در خدمت صلح را با پیچیدگی همراه می سازد.
دو: مطالعات مربوط به فرهنگ سازی برای صلح گر چه ممکن است در یک رشته علمی و با یک رویکرد علمی دستاورد هایی هم داشته باشد، ولی حق مطلب آنگاه ادا می گردد که کارشناسان رشته های مختلف مرتبط با موضوع در کنار هم این بحث را به گفتگو گذارده و به پژوهش جمعی پیرامون آن اقدام کنند. از جمله رشته های مرتبط با بحث علوم اجتماعی و ارتباطات، علوم سیاسی و روابط بین الملل، روانشناسی، هنر، علوم فرهنگی، علوم تربیتی، علم حقوق و… می باشند. اما چگونه کارشناسان با گرایش ها و تخصص های مختلف می توانند در یک موضوع با هم کار کنند؟ مناسبات رشته ای را از زوایای مختلف می توان دید: مطالعات بین رشته ای (cross discipline)، مطالعات میان رشته ای (inter discipline) ، مطالعات چند رشته ای (multi discipline) ، مطالعات تکثر رشته ای (plural discipline) ، مطالعات فرا رشته ای (Transdesiplinnarity )) و مطالعات پسا رشته ای discipline ) post) و ….
تعیین مرز و تفاوت رهیافت هر یک از این مناسبات رشته ها شرح تفصیلی می طلبد که جای آن در این نوشتار نیست. تنها می توان گفت که منطق هر کدام از تعاملات بین رشته های یاد شده ویژگی های خاص خود را دارد و در یک مطالعه دقیق باید رهیافت منتخب در بحث انتخاب شود. به اشاره گفته می شود که در نوشتار حاضر با رویکرد علوم ارتباطات، علوم فرهنگی، علوم سیاسی و علوم تربیتی و با رهیافت میان رشته ای (inter discipline) مباحث تنظیم و ارایه می شوند. مطالعات میان رشته ای به این معناست که فعالیت های مربوط به بحث با یکدیگر هماهنگ شده و از طریق همان دیوارها که رشته ها و دانش ها را از هم جدا می سازد، با یافتن زبان مشترک بین آن ها به تعامل با یکدیگر می پردازند. این شیوه مطالعه در عین حال که در قالب آکادمیک سامان می یابد، صبغه کاربردی نیز دارد.
در ادامه متناسب با الگوی نظری نوشتار، نقش اینترنت در گسترش فرهنگ صلح مورد بررسی قرار می گیرد.

1)آگاهی فرهنگی در ارزش ها
گفته شد که آگاهی فرهنگی شامل مراحل گردآوری داده، اطلاعات، دانش، بینش و توانش فرهنگی است. اکنون به راهبرد و راهکاری اشاره می رود که آگاهی فرهنگی برای تولید ارزش در زمینه فرهنگ صلح می پردازد.
نقش اینترنت در تولید ذهنیت و یا تغییر ذهنیت ارزشی نسبت به جنگ و صلح چیست؟: می توان در این پرسش اندیشید که در جهان چرا جنگ رخ می دهد؟ چون برخی فکر می کنند ما ممتازیم، برتریم، نیرومندتریم، شایسته تریم و از این رو همه باید خودشان را با ما هماهنگ کنند. عقاید و باورهای ما باید جهانی شده و همه به زور باید باورهای ما را بپذیرند.
اما اگر بتوان ارزش های تازه تری را خلق نمود. داده هایی را با طی مراحلی که واندرلی می گفت درونی نموده و گروه و ملتی را به این حد از آگاهی فرهنگی رساند که ملت های جهان امتیاز برجسته ای نسبت به هم ندارند و هر کس حق دارد باور خویش را داشته و بدان وفادار بماند. کسی را به هیچ بهانه حق مداخله در حریم دیگری نیست و تنوع فرهنگی یک ارزش و امتیاز است نه ضد ارزش، آنگاه می توان آنها را به این حد از توانایی فرهنگی رساند که با دیگران به صورت مسالمت آمیز زندگی کنند و تنش ها را به حد اقل برسانند.
مهمترین امتیاز «اینترنت» آن است که انحصار تبلیغاتی و اطلاع رسانی را از دست صاحبان زر و زور و تزویر که مسببان اصلی تنازع فراگیر میان انسانها هستند خارج نموده و هر کس به سهولت می تواند در زمینه تقویت خیرخواهی و گسترش دوستی ها در هر زمان از شب و روز که اراده کند در هر کجای عالم که باشد با اندک ابزاری برای دیگران پیامی را ارسال کند و دست کم برای گروههایی که می تواند عضو آنها باشد محتوایی را منتقل نموده و تاثیر گذار باشد.
اما همانگونه که وندرلی می گوید وجود هر داده ای در زمینه صلح نمی تواند به آگاهی فرهنگی در زمینه صلح و تولید فرهنگ صلح منتج گردد. این داده ها باید در مسیر درست به دانش و بینش تبدیل شده بلکه با تدبیر به سطح توانش ارتقا یابند. به عبارت دیگر کار موثر آنگاه رخ می دهد که پشتوانه دانش و پژوهش را با خود همراه کند و چنین مقصودی بدون طی فرآیند علمی و معاشرت با صاحبان اندیشه رخ نمی دهد. پس برای اینکه صلح خواهی به عنوان یک ارزش تبدیل شود نیاز به آن است که نسبت به آن صاحبان فکر و قلم به میدان آیند و این ارزس ها در نهایت از سوی خِرد جمعی تایید و تثبیت گردد. در بالا به مطالعات بین رشته ای در موضوع صلح اشاره شد که نگاهی جامع تر به موضوع خواهد داشت. پختگی سخن، یکی از دلایل نفوذ و تاثیر آن است.
به عنوان شاهد امروزه در سطح منطقه و جهان با مشکلی به نام داعش و بوکو حرام مواجهیم که ارزش های خویش را عالی ترین ارزش ها دانسته و بر اساس آن مبلغ فرهنگ جنگ طلبی و آتش افروزی می باشند. اما اگر بتوان ادبیات خوبی را تولید و با آنها به گفتگو نشست که حتی اگر ارزش های شما برتر از سایر ارزش ها هم باشد، مسیر انتقال آن از لوله تفنگ نمی گذرد. می توان به نص قرآنی استناد نمود که اگر خدا می خواست می توانست آدمیان را مثل فرشته ها و یا حیواناتی که دسته جمعی می زیند (زنبور عسل، مورچه و…) بیافریند که به صورت تکوینی در جمع وظایفی به آنها واگذار شده و بدون تنازع بدان عمل کنند. ولی خداوند نخواست به صورت تکوینی امت واحده از میان بشر خلق کند. (سوره هود/121) پس اگر فکر می کنند ارزش جذابی دارند باید بر روی آن تبلیغ کنند و با دیگران به گفتگو بنشینند تا دیگران در صورت تشخیص با انتخاب و اختیار بدان ها گرایش یابند.
در تولید، انتقال این داده ها و در گفتگوی آسان آیا ابزاری مناسب تر از اینترنت وجود دارد؟ آیا سهل از فضای مجازی می توان با دیگران سخن گفت؟ مگر امثال داعش برای گسترش خشونت از اینترنت استفاده نمی کنند؟ آیا نمی توان از همین ابزار برای تولید ارزش های انسان دوستانه، خیرخواهانه، صلح طلبانه دیگران را توجیه نمود تا به اینگونه گروههای خطرناک ملحق نشوند و هم با بخشی از داعشیان ارتباط در فضای مجازی ایجاد نمود و ذهنیت آنها را نسبت به اندیشه های دیگران تلطیف نمود؟
راهکار یکی از کارشناسان رسانه ای در موضوع نیز قابل توجه است. گفته شده است: تنها راه ممكن، هر چند كه مشكل ترين راه نيز هست، ارائه ارزشهاي برتر گوناگون به صورت عيني در نهايت راستي و درستي، و دادن امكان شناسايي آنها به جوانان، پذيرش اين ارزشها توسط جوانان از روي ميل و علاقه و انتخاب آزادانة آنها از اين طريق و تبديل ارزشهاي پذيرفته شده به بخشي از شخصيتشان مي باشد. (پرژكلاوسكي: 1380ص ص، 128)
نکته دیگر قابل ذکر این است که تولید ارزش برای گسترش فرهنگ صلح لازم است بر بنیادهای درستی صورت پذیرد. زیرا :
خشت اول گر نهد معمار کج تا ثریا می رود دیوار کج
مثلا مبنای فرهنگی و ارزشی اگر «نفی خشونت به صورت مطلق» حتی در برابر دشمنان باشد، (آنگونه که امثال گاندی فکر می کردند) این مبنا به جهت مخالف با فطرت آدمی، نمی تواند مقبولیت عمومی یافته و به صورت فرهنگ عمومی درآید. چه خوب است ارزش ها بر مبنای معقولی نیز تعریف شوند و مثلا از این مبنا دفاع نمود که اصل نفی خشونت است، مگر آنکه خشونت سازماندهی شده ای از طرف قدرت ها علیه آنها طراحی شده باشد که در آن صورت فرد لاجرم و ناچار برای دفاع از هویت، ناموس، مرز و… از خود دفاع خواهد نمود. چنین مبنایی از صلح مقبول تر و پایدارتر خواهد بود، زیرا بر بنیاد مستحکمی برقرار شده است. پس از تعیین مبانی درست، که کم و کیف آن در سایت ها و شبکه های مجازی مورد نقد و بررسی قرار می گیرد، در گفتمان مجازی به ترویج و تبلیغ و گسترش آن پرداخت.
2)آگاهی فرهنگی و شعایر
ارزش ها به تعبیر هافستد در مرحله بعد به صورت کمی ملموس تری به عنوان شعایر، در قالب آیین ها و مناسک ظهور و بروز می یابند. در تولید فرهنگ صلح، خلقِ هر گونه شعایری که خشونت زدا و تفرقه گریز باشند مفیدند، چه رسد به شعایری که در خدمت همبستگی، همدلی و یکرنگی ها که مجاری صلح و منیت اند قرار بگیرند.
گر چه همه رسانه ها در تحقق این غایت رسالت دارند، اما اینترنت به صورت آسان تر، ماندگارتر و فراگیر تری این شعایر را می تواند تولید و بازتولید نماید. زیرا هر فرد خوش ذوقی می تواند با پیشنهاد آیینی راه را برای تمرین دوستی ها و همبستگی ها هموار سازد و البته هر چه بتوان در سطح وسیع تری عمل نمود، تاثیر آن نیز بیشتر است. بهترین مثال این ایام، تولید برنامه «خندوانه» در شبکه نسیم صدا و سیماست. این برنامه با خلق آیین هایی چون سرودهایی مربوط به ایران و شیوه خاص رفتن و آمدن و حرکات مشترک شرکت کنندگان که در سطح جامعه بازتاب می یابد و عملی نمودن کمپین های قطره قطره برای آب و بستن کمربند و… تاثیر بسزایی در خلق تولید فضای شاد، و دوری از خصومت و کینه ها بر عهده داشته و از نمونه های موفق کار رسانه ای برای گسترش فرهنگ صلح است.
اما تاثیر اینترنت در اینجا نیز به خوبی دیده می شود. زیرا بسیاری از مسابقات این برنامه، در فضای مجازی است که امکان تحقق می یابد و نیز اظهار نظرهای بینندگان که به برنامه جهت می دهد با وجود ابزاری چون اینترنت قابل تحقق است و جالب تر آنکه در فضای مجازی و از طریق اینترنت هر ساعتی بیننده ای که علاقه مند باشد می تواند خندوانه را در اینترنت جستجو و ببیند. اصلا وجود کمپین ها با وجود اینترنت است که عملیاتی می شود و این گوشه ای از تاثیرات اینترنت در گسترش فرهنگ صلح با تقویت و گسترش ارزش ها و شعایر صلح خواهانه و جنگ گریزانه می باشد.
«مارگارت ميد» از بنيان گذاران و نظريه پردازان اصلي مكتب فرهنگ و شخصيت در باره فرآيند انتقال فرهنگي و اجتماعي شدن بر اين باور است كه چگونگي اين انتقال است كه به شخصيت افراد شكل مي دهد. بنابر اين مهمترين هدف انسانشناسان بايد بررسي الگوهاي آموزشي باشد تا بتوان نحوه نفوذ فرهنگ بر فرد و رابطه بعد غالب در هر شخصيتي را با فرهنگ درك كرد. (فكوهي: 1382، ص207)
در الگوهای آموزشی، هر چه بتوان آزادی و حق انتخاب مخاطب و متربی را رعایت نمود، انتقال پیام سهل تر صورت می پذیرد. از آنجا که هیچ رسانه ای به اندازه اینترنت حق انتخاب و اختیار به مخاطب و کاربر نمی دهد، از این رو طراحی الگوهایی از شعایر متناسب با اینترنت موثرترین راههای انتقال فرهنگ صلح است. مثلا برگزاری مسابقات عکس، فیلم کوتاه، شعر و در فضای مجازی پیرامون موضوعات مرتبط با شعایر همبستگی و صلح آفرین (ساختن سرودها، مارک ها، برندها و احیای جشن و آیین های فراموش شده و …) از شیوه مناسب انتقال پیام می باشند.
3)آگاهی فرهنگی و مشاهیر
کثیری از آدمیان در زندگی خود بدنبال الگوهایی برای چگونه زیستن اند. این نکته را از جهت روانشناختی می توان بسط داد که اکثر انسانها تاثیر پذیر و القا و تلقین پذیرند. از این رو مثلا در ماشین یا خانه بسیاری از جوانان ایرانی عکس فلان هنر پیشه و یا فلان بازیکن ورزشی و… به چشم می خورد. از شیوه پوشش و اصلاح موی آنان تا سایر ابعاد زندگی شان تبعیت می کنند. رسانه ها در چهره ساختن افراد نقش موثری دارند.
با این وصف برخی چهره های قدسی و عرفی در گسرش صلح نقش برجسته ای داشته اند. پیامبرانی چون عیسی و محمد (ص) تا رهبرانی در تاریخ معاصر چون گاندی و نلسون ماندلا و…. اگر آگاهی فرهنگی با داده معمولی آغاز و به اطلاعات و دانش وبینش و…. تبدیل می شود، چقدر مناسب است ابتدا همه افراد موثر در تولید و بسط فرهنگ صلح، شناسایی و سپس از زندگی آنها داده های تاثیر گذاری تهیه و آنگاه از طریق رسانه ها در قالب های مختلف (نوشته، عکس، فیلم، شعر، موسیقی و….) به معرفی این چهره ها و مشاهیر پرداخت و با تاسیس سایت ها و وبلاگ های ویژه این داده ها به سهولت در اختیار علاقه مندان قرار گیرد. در فضای مجازی نسبت به این شخصیت ها مسابقاتی برگزار شود و….
یکی از کارشناسان رسانه ای بر این باور است که: امكان تبديل ارزشهاي پخش شده از رسانه هاي گروهي به بخشي از شخصيت افراد، زماني افزايش مي يابد كه اين ارزشها تا حد امكان به روشي عيني و واقعي كه به گونه اي مطابق با معيار زيبايي باشد و به زباني قابل درك براي مخاطب ارائه گردد. آنچه به همين اندازه اهميت دارد، انطباق اين ارزشها با ارزشهاي گروه مرجع بينندگان است. (پرژكلاوسكي: 1380ص ص، 117)
با این وصف برای فرهنگ سازی در زمینه گسترش و تعمیق فرهنگ صلح، می توان در سطح چهره ها از افراد شاخص و گروه مرجع هر قشر دعوت نمود که در فضای مجازی در زمینه های مشترک و با رهیافت نزدیک به هم برای فرهنگ سازی جهت صلح و آرامش تلاش نمایند.
4)آگاهی فرهنگی و سمبل ها
سمبل ها بیرونی ترین لایه فرهنگی از نگاه هافستند هستند و از این رو می تواند همان مراحل پنج گانه وندرلی را نسبت به سمبل ها نیز اعمال نمود. سمبل ها یا در قالب یادمان های باستانی و پیشین و یا در شکل مجسمه های خلق شده در قرون اخیر وجود دارند و یا می توان با شناسایی برخی چهره های بسیار ممتاز و تاثیر گذار در زمینه صلح برای آنها سمبل هایی را خلق نمود. واضح است که داده های اولیه در باره سمبل های موثر بر فرهنگ صلح، گام نخستی است که با تشکیل بانک اطلاعات این داده ها سامان می یابند و سپس پیرامون آنها دانش لازم خلق شده و برای اینکه تاثیر گذار باشند با مشاوره های متعدد برخی از آنها انتخاب می شوند، به ویژه آن یادمان هایی که می توانند بینش و درک عمیقی در افراد ایجاد نموده و در عمل و توانش فرهنگی موثر بیفتند.
در ایران ما جدای از قدیسین و آنانی که پا در آسمان دارند، بسیاری از عرفای و ادبا (مثلا سعدی، حافظ، مولانا و….) این ظرفیت را دارند که نمادهای آنها و تمثیل آنها همراه با گفتار و اشعاری صلح طلبانه در مراکز مهم همه شهرها در مرئی و منظر همگان باشند.

ج)جمع بندی راهبردی

در فرهنگ سازی برای صلح از طریق رسانه های جمعی و به ویژه در فضای مجازی ، یکی از نکاتی را که نباید فراموش نمود، توجه به این امر مهم است که سنین پایین تر برای قبول ارزشها آمادگی بیشتری دارند. از اینرو لازم است در برنامه های درسی آموزشی (آموزش و پرورش و آموزش عالی) برای فرهنگ صلح از جمله در فضای مجازی تمهیداتی اندیشید و سرفصلی را پیش بینی نمود که به صورت کارگاهی عملیاتی شود. پس ایده های فرهنگ سازی برای صلح در فضای مجازی و حقیقی لازم است در نهادها و دستگاههای کلان فرهنگی مطرح شده و به نوعی در ساختارهای آموزشی بازتاب یابد.
2) همچنین در بعد رسانه ای، نکته ای که در فرهنگ سازی بسیار اهمیت دارد آن است که نباید نقش وسایل ارتباط جمعی مثل اینترنت را در ایجاد و یا تقویت فرهنگ صلح مطلق انگاشت. تنها به اشاره در اینجا می توان گفت نه آنگونه است که طرفداران نظریه کاشت ( (Cultivation Theory)) می گویند که رسانه ها سازنده جریانهای اصلی فرهنگی بوده و مفروضات بنیادین در باره زندگی را می سازند و نه به تعبیر طرفداران نظریه دریافت (Reception Theory) مخاطبان همه فعال و سازنده معنا بوده و در برابر پیامهای رسانه ای رمز گشایی تقابلی می کنند. (مهدی زاده:1388، صص79-43)
عوامل متعددی در تاثیر گذاری فرهنگی رسانه ها نقش دارند، و به تعبیر دقیق تر این تاثیر نه تنها ملت به ملت و گروه به گروه، بلکه نسبت به فردی در مقایسه با فرد دیگر تفاوت دارد، زیرا تفاوت وجودی آدمیان امری جدی و قطعی است. ممکن است فردی به جهت مجموعه عوامل وراثتی، محیطی، آموزشی و… از پیام صلحی به شدت استقبال کند و فرد دیگری حتی نسبت به آن عکس العمل منفی نشان دهد. با این وصف تنوع تکنیک ها و الگوهای درونی سازی و جامعه پذیری همواره باید مد نظر فرهنگ سازان و متولیان مهندسی فرهنگی به ویژه برای فضای مجازی باشد.
3)از جهت نوع جهتگيري نيز مواضع داده‌های سایتهای اینترنتی نسبت به صلح یا «واگرایانه» است و یا «همگرایانه». خوب است سایت هایی که رهیافت همگرایانه نسبت به فرهنگ صلح دارند، به یکدیگر لینک بدهند، بلکه بالاتر از آن بین مسئولین سایت ها و وبلاگ هایی که در زمینه همبستگی و به صورت مشخص تر صلح فعالند، جلسات منظم فصلی و یا شش ماه یک بار برگزار شده و در تقسیم کاری به صورت حسابشده تر در زمینه گسترش فرهنگ صلح در اینترنت فعالیت نمایند. این تقسیم کار می تواند براساس لایه های چهارگانه هافستد باشد که برخی بر لایه های درونی تر و نرم تر تاکید داشته (ارزش ها و شعایر) و برخی به لایه های بیرونی تر و ملموس تر (سمبل ها و نمادها) تمرکز بیشتر داشته باشند.
4)همانگونه که در هرم آگاهی وندرلی دیده شد، پیش شرط توانش فرهنگی، وجود بینش و قبل از آن دانش و اطلاعات و داده فرهنگی و در این نوشتار نسبت به صلح است. همچنین همان هرم حکایت از آن دارد که دانش و اطلاعات فراوانی باید صرف و هزینه شود تا خروجی آن توانش فرهنگی محدودتری در زمینه صلح باشد. با این وصف اگر قصد تولید فرهنگ صلح از طریق اینترنت باشد، لازم است تلاشهای بسیار گسترده ای در فضای مجازی (و حقیقی) صورت پذیرد و با حوصله و صبر فراوان در انتظار آن نشست که درخت صلح اندک اندک در این سامان شاخ و برگ و گل و میوه بدهد. همانگونه که اشاره شد این درخت هم باید ریشه های سالمی داشته باشد. این جاست که جایگاه کارشناسان، صاحبان قلم، اهالی علم و دانش (در رشته های گوناگون) در این پروژه تعیین شده و نیز معلوم می شود که این سهم چقدر تعیین کننده است تا این ساختمان بر بنیاد درستی تاسیس گردد.
5) برخی راهکارهای خُرد تر برای فرهنگ سازی از طریق اینترنت، در جدول زیر آمده اند:
تشکیل کمپین طرفداران صلح
تشکیل گروههای اجتماعی: فیس بوکی و یا شبکه های موبایلی (وایبری و …) ویژه فرهنگ صلح
بازتاب همگرایانه مسایل ورزشی
بازتاب اخبار صلح و انعکاس آفات جنگ
تاسیس شبکه تلویزیونی صلح و دریافت پیام آن در فضای مجازی
تشکیل سایت و وبلاگ ویژه صلح طلبی
کلاس های درس و آموزش صلح: اسکایپ (مستقیم) ویا آپارات (غیر مستقیم)
تولید هر ذهنیتی که فضا را تلطیف می کند تولید ذهنیت و یا تغییر ذهنیت جنگ و صلح
معرفی قهرمانان و الگوهای مبارزه با خشونت: گاندی و نلسون ماندلا و یا اخبار مربوط به صلح در صدر اسلام
عکس العمل درباره پدیده ها ی خشونت زا: ابراز انزجار از حوادث خشونت

فهرست منابع
آقا بخشي،علي- افشاري راد، مينو(1375) فرهنگ علوم سياسي، تهران، مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران(چاپ دوم)
بوتول، گاستون (1364)، تتبعی در ستيزه‌شناسی، ترجمة حسن پويان، تهران، نشر چاپخش.
پرژكلاوسكي،كريستف (1380) مقاله تأثير رسانه هاي ديداري – شنيداري بر روي رفتار اجتماعي – فرهنگي جوانان از کتاب صنايع فرهنگي، مانعي بر سر راه آینده فرهنگ، مترجم مهرداد وحدتي، تهران، موسسه پژوهشي نگاه معاصر
تافلر، آلوين – تافلر، هيدی (1375) جنگ و پادجنگ، ترجمة مهدی بشارت، تهران، انتشارات اطلاعات (چاپ دوم).
خرسندی طاسکوهی، علی (پاییز 1388) تنوع گونه شناختی در آموزش و پژوهش میان رشته ای، فصلنامه مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی، شماره 4
صدوقي، مراد علي(1380) تكنولژي اطلاعاتي و حاكميت ملي، تهران، دفتر مطالعات سياسي و بين المللي.
ضيايی پرور، حميد (1386) جنگ نرم2: ويژه جنگ رسانه ای، تهران، انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات وتحقيقات بِين المللی ابرار معاصرتهران (چاپ دوم)
فكوهي، ناصر(1382) تاريخ انديشه و نظريه هاي انسان شناسي، تهران، نشر ني(چاپ دوم)
موحدی، مسعود(1390) تعیین ویژگی های فرهنگ اسلامی ایرانی، تهران، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی
مهدی زاده، سید محمد(1388) مطالعه تطبیقی نظریه کاشت و دریافت در ارتباطات، تهران، ناشر مرکز تحقیقات صدا و سیما (چاپ دوم)
والراشتاين، ايمانوئل(1377)سياست و فرهنگ در نظام متحوّل جهانى، ترجمه پیروز ایزدی، تهران، نشر نی
http://www.tehranpeacemuseum.org/index.php/fa/site-map/14-data-articles/72-peace-internationall.html

http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:SzVBvYa_l-QJ:swar.ir/downloads/articles
Gandhi, M. K. (1990 ) An Autobiography or The story of my experiments with truth, Translated from the gujarati by mahadev desai , Gandhi book centre Bombay

راهنمای دانلود

لینک‌های دانلود

راهنمای دانلود

  • برای دانلود، به روی عبارت "دانلود" کلیک کنید و منتظر بمانید تا پنجره مربوطه ظاهر شود سپس محل ذخیره شدن فایل را انتخاب کنید و منتظر بمانید تا دانلود تمام شود.
  • جهت استفاده از فایل های فشرده از نرم افزار WinRar استفاده نموده و به پسورد هر فایل توجه نمایید.
  • در صورت بروز مشکل در دانلود فایل ها تنها کافی است از طریق سیستم گزارش خطا نسبت به بروز مشکل اطلاع دهید تا پیگیری سریع برای حل مشکل اقدام گردد.
  • فایل های قرار داده شده برای دانلود به منظور کاهش حجم و دریافت سریعتر فشرده شده اند، برای خارج سازی فایل ها از حالت فشرده از نرم افزار Win Rar و یا مشابه آن استفاده کنید.
  • کلمه رمز جهت بازگشایی فایل فشرده عبارت www.bigtheme.ir ( حتما با حروف کوچک تایپ شود ) می باشد. تمامی حروف را میبایستی به صورت کوچک تایپ کنید و در هنگام تایپ به وضعیت EN/FA کیبورد خود توجه داشته باشید همچنین بهتر است کلمه رمز را تایپ کنید و از Copy-Paste آن بپرهیزید.
  • چنانچه در هنگام خارج سازی فایل از حالت فشرده با پیغام CRC مواجه شدید، در صورتی که کلمه رمز را درست وارد کرده باشید. فایل به صورت خراب دانلود شده است و می بایستی مجدداً آن را دانلود کنید.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*